Karabasan ve Uyku Felci: Bilimsel Açıklama ve Belirtiler

Karabasan (uyku felci), kişinin uyku ile uyanıklık arasında bilinci açıkken vücudunu hareket ettirememesiyle ortaya çıkan bir durumdur. Genellikle baskı hissi, konuşamama, nefes alamama korkusu ve yoğun kaygı ile yaşanır. Karabasan; stres, düzensiz uyku, anksiyete ve REM uykusu sırasında beynin uyanıp bedenin geçici olarak felçli kalmasıyla ilişkilidir. Doğrudan tehlikeli değildir ve uygun yöntemlerle sıklığı azaltılabilir.

Halk Arasında Karabasan (Uyku Felci)

Halk arasında karabasan, uykuda ya da uykudan uyanırken vücudun üzerine bir ağırlık çökmüş gibi hissedilen, hareket edememe ve nefes alamama korkusuyla birlikte yaşanan durum için kullanılan isimdir. Kişi çoğu zaman “biri göğsüme oturdu”, “biri beni tuttu, kıpırdayamadım” ya da “boğuluyormuş gibi oldum” diye tarif eder.

Bu deneyim, Anadolu’da ve farklı kültürlerde karabasan basması, karabasan çökmesi, al basması, “cin musallatı” gibi inanç ve anlatılarla ilişkilendirilmiştir. Dini veya kültürel anlamlandırma kişiden kişiye değişse de, yaşanan çekirdek deneyim genelde benzerdir: uyku sırasında bilincin kısmen açılması, vücudun felç olmuş gibi hissedilmesi ve yoğun korku.

Uyku felci (uyku paralizisi) nedir?

Bilimsel olarak karabasan, tıpta uyku felci (sleep paralysis) ya da uyku paralizisi olarak adlandırılır. Uyku felci; özellikle REM uykusu sırasında ya da REM’e giriş–çıkış aşamasında, beynin kısmen uyanık hale gelip vücudun hâlâ REM’e özgü kas felci (atonisi) içinde kalmasıyla ortaya çıkar.

Kişi uyurken uyanmak isteyip uyanamamak,
uykuda hareket edememek,
uyku ile uyanıklık arası bir yerde sıkışmış gibi hissetmek,
uyurken bilincin açık olması hissiyle çevresini algılayıp bedenini kıpırdatamamak

gibi deneyimler yaşar. Bu yüzden karabasan, “rüyadan uyanamamak” gibi algılansa da, aslında uyku ve uyanıklığın birbirine karıştığı kısa bir geçiş hâlidir.

Karabasan (uyku felci) nasıl olur?

Karabasan, genellikle şu senaryoya benzer bir döngü ile yaşanır:

Kişi uykuya dalar veya sabaha karşı hafif uykudadır.
Beyin kısmen uyanır, etrafın farkına varmaya başlar.
Vücut hâlâ REM uykusuna özgü kas felci hâlindedir; kişi hareket etmek ister ama edemez.
Uykuda kitlenme hissi başlar:

Kol–bacakları oynatamama
Konuşamama, ses çıkaramama
Göğüste baskı, boğuluyormuş hissi

Bu sırada beyin, bu tuhaf bedensel durumu anlamlandırmaya çalışırken kabus, gölge figürler, fısıltılar, uğultular, kulak çınlaması ve hareket edememek gibi duyumlar üretebilir.

Çoğu kişi bunu “karabasan çökmesi” veya “karabasan basması” şeklinde anlatır. Bazıları uykuya dalarken titreme, uykuya dalarken düşme hissi veya yatağından çekiliyormuş gibi hissettiğini söyleyebilir. Süre genellikle birkaç saniye ile birkaç dakika arasındadır ama paniğin etkisiyle çok daha uzunmuş gibi algılanabilir.

Karabasan belirtileri nelerdir?

Karabasan (uyku felci) yaşayan birçok kişide ortak görülen bazı belirtiler vardır:

Hareket edememe: Vücudu kıpırdatamama, özellikle gövde ve uzuvlarda felç hissi
Konuşamama: Boğaz sıkılmış gibi hissetmek, bağırmak isteyip ses çıkaramamak
Nefes alamama hissi: Göğüste baskı, boğuluyormuş gibi bir duygu (gerçekte solunum çoğu zaman devam eder)
Kulak çınlaması ve uğultular: Beyaz gürültü, vınlama, patlama sesi, rüzgar sesi benzeri duyumlar
Oda içinde varlık hissi: Gölgeler, yatağın yanında duran figürler, birinin üstüne oturduğu ya da boğmaya çalıştığı hissi
Yoğun korku ve panik: “Öleceğim”, “biri beni öldürecek”, “cin musallatı” düşünceleri

Bu belirtiler, deneyimi son derece gerçek ve ürkütücü hâle getirir; bu nedenle insanlar “karabasan gerçek mi?”, “karabasan var mı?” gibi sorular sorar. Bilimsel açıdan bakıldığında, yaşananlar gerçek bir ölüm tehlikesi değil, uyku sırasında beynin ve bedenin farklı hızlarda uyanmasının yarattığı geçici bir uyku bozukluğudur.

Karabasan kimlere gelir?

Karabasan kimlere gelir sorusunun cevabı, hem biyolojik hem de psikolojik risk faktörlerine bakılarak verilebilir. Uyku felci, toplumda düşündüğümüzden daha yaygındır ve hayatında en az bir kez yaşayanların oranı bazı çalışmalarda üçte bire kadar çıkmaktadır.

Risk artışı ile ilişkilendirilen durumlar:

Düzensiz uyku: Geç yatma, sık uyanma, vardiyalı çalışma
Uykusuzluk ve yetersiz uyku süresi
Sırtüstü uyuma pozisyonu (bazı araştırmalarda daha sık bildirilmiştir)
Yoğun stres ve anksiyete dönemi
Travma sonrası stres, panik atak, depresyon gibi psikolojik durumlar
Bazı uyku bozuklukları (ör. narkolepsi)

Bu nedenle sürekli karabasan gelmesi, ard arda uyku felci yaşanması gibi durumlarda, sadece “tesadüf” değil; çoğu zaman bozulmuş uyku düzeni, stres, kaygı veya altta yatan başka bir uyku/ruh sağlığı sorunu da rol oynayabilir.

Karabasan gerçek mi, öldürür mü?

Karabasan yaşayan kişiler çok yoğun bir ölüm korkusu ve “nefessiz kalıyorum” hissi yaşayabilir. Bu nedenle sık sorulan sorular şunlardır:

“Karabasan gerçek mi?”
“Uyku felci öldürür mü?”
“Karabasan öldürür mü?”

Bilimsel olarak:

Uyku felcinin doğrudan ölüme yol açtığına dair bir kanıt yoktur.
Yaşanan nefes darlığı, çoğu zaman nefes alamama hissidir; solunum refleksleri devam eder.
Karabasanın en büyük etkisi, yoğun korku, uykuya karşı kaygı geliştirme ve tekrar yaşama endişesiyle anksiyete artışıdır.

Yani karabasan, hissedilen korku açısından “gerçek”, biyolojik anlamda ise genellikle ölümcül olmayan, geçici bir uyku fenomenidir.

Al basması ve karabasanın kültürel anlamı

Türkiye’de ve pek çok kültürde karabasan deneyimi, sadece tıbbi bir olay olarak değil, dini ve kültürel çerçevede de yorumlanır. “Al basması nedir, neden olur?” sorusunun geleneksel yanıtı çoğu zaman cin, musallat, nazar veya metafizik varlıklar üzerinden verilir.

Psikoloji ve uyku tıbbı açısından bakıldığında:

Yaşanan deneyimin fizyolojik açıklaması vardır (REM uykusu, kas felci, halüsinasyonlar).
Kültürel ve dini inançlar, beynin bu tuhaf bedensel durumu nasıl “anlamlandıracağını” şekillendirir.

Bu nedenle karabasanın bilimsel açıklaması, yaşananı küçümsemek değil; aksine “vücudumda ne oluyor?” sorusuna net bir karşılık vererek korkuyu azaltmaya yardımcı olmayı amaçlar.

Karabasanın Bilimsel Açıklaması

Uyku felci, REM uykusuna özgü “kas felci”nin (atoninin) devam ederken bilincin kısmen açılmasıyla ortaya çıkan bir karma bilinç hâlidir. Yani beynin bir kısmı uyanıklığa geçmişken, vücut hâlâ REM uykusunun “kilitli” motor sistemine bağlıdır.

REM uykusunda beyin son derece aktiftir, canlı rüyalar bu evrede görülür.
Aynı anda, iskelet kasları güçlü bir inhibisyon altındadır; bu, rüyalardaki hareketlerin gerçek hayatta uygulanmaması için doğal bir koruma mekanizmasıdır.
Uyku felci sırasında bu kas felci sürerken, bilinç uyanıklığa geçer; kişi etrafını kısmen algılar ama hareket edemez, “uyku uyanıklık arası” bir yerde kalır.

Bu yüzden karabasan deneyiminde “uyurken bilincin açık olması”, “uykudan uyanamamak”, “uykuda kitlenme” gibi ifadeler aslında beynin bu geçici karışık durumunu tarif eder.

REM uykusu ve beyin mekanizması

REM (Rapid Eye Movement) uykusu, hızlı göz hareketlerinin, yoğun beyin aktivitesinin ve rüyaların en canlı şekilde görüldüğü uyku evresidir. Bu evrede:

Beyin dalgaları uyanıklığa yakın bir aktivite gösterir.
Kaslar ise neredeyse tamamen felç hâlindedir (REM atonisi).

Deneysel çalışmalar, bu kas felcinin, motor nöronların GABA ve glisin gibi inhibitör nörotransmitterler aracılığıyla baskılanmasıyla ortaya çıktığını göstermiştir.

Hayvan çalışmalarında; GABA ve glisin reseptörleri bloklandığında REM paralizisinin ortadan kalktığı, motor nöron aktivitesinin geri geldiği bulunmuştur.
Bu da uyku felcinin “vücuda cin çöktü” değil, normalde bizi uyurken koruyan bir mekanizmanın yanlış zamanda devreye girmesi olduğunu destekler.

Kısaca:

Normalde: REM boyunca beyin rüya görür, vücut felçte → sabah birlikte “uyandırılır”.
Uyku felcinde: Beyin erken uyanır, vücut hâlâ REM felcinde → “karabasan basması” deneyimi yaşanır.

Neden bilinç açık, vücut kapalı kalır?

Uyku felcinde bilinç ve beden aynı hızda “uyanmamış” olur. Araştırmalar, uyku felcinin genellikle iki geçiş döneminde ortaya çıktığını gösteriyor:

Hipnagojik dönem: Uykuya dalarken (uyanıklıktan REM’e geçiş).
Hipnopompik dönem: Uyanırken (REM’den uyanıklığa geçiş).

Bu geçişlerde REM atonisi (kas felci) sürerken, bilinç kısmî olarak uyanıklık hâline geçerse:

Kişi çevresini, odasını, sesleri kısmen fark eder.
Ama kaslar hâlâ “kapalı” olduğu için hareket edemez, konuşamaz.

Bu geçici “kilitlenme”, beynin tehdit değerlendirme sistemini (amigdala) de tetiklediği için kişi yoğun korku, panik ve “ölüyormuş / boğuluyormuş” hissi yaşayabilir. Bu duygusal aşırı uyarılma, deneyimi daha da gerçek ve tehdit edici kılar.

Halüsinasyonlar, sesler ve baskı hissi

Uyku felci sırasında sık görülen:

Oda içinde bir varlık hissetme (intruder hallucinations)
Göğüste baskı, birinin üstüne oturması (incubus fenomeni)
Sesler, uğultular, fısıltılar, patlama sesleri, kulak çınlaması
Sürüklenme, düşme, bedenin yataktan ayrılması gibi duyumlar

bilimsel literatürde iyi tanımlanmış uyku felci halüsinasyonlarıdır.

Visual (görsel) halüsinasyonlar: Gölgeler, figürler, karaltılar, odada dolaşan bir şey görme.
Auditory (işitsel) halüsinasyonlar: Vınlama, uğultu, ayak sesleri, fısıltılar, mekanik sesler, çığlıklar.
Somatosensorial (dokunsal) halüsinasyonlar: Göğüste ağırlık, boğazda sıkışma, biri dokunuyor / çekiyor hissi.

Araştırmalar, bu halüsinasyonların, REM rüyalarına ait imajların ve duyguların kısmen uyanık bilince “sızması” ile ortaya çıktığını gösteriyor. Beyin, anlam veremediği bedensel felç halini, mevcut inanç ve kültürel şemalarla birleştirerek “cin bastı, karabasan çöktü” gibi açıklamalar üretebiliyor.

Bu nedenle:

“Karabasan gerçek mi?” sorusunda “deneyim gerçek, içerik beyin üretimi” şeklinde iki katman olduğunu vurgulamak önemlidir.
Varlık hissi ve baskı duygusu, beynin tehdit sisteminin aktif olduğu bir REM–uyanıklık karışımıdır; bedende dışsal bir varlığın fiziksel olarak oturmasından ziyade, içsel nörofizyolojik süreçlerin sonucudur.

Uyku felci belirtileri – bilimsel çerçeve

Çalışmalar, uyku felcinin en sık bildirilen belirtilerini şöyle sıralar:

Bilinç açıkken hareket edememe ve konuşamama
Göğüste baskı veya nefes alamıyormuş hissi (solunum devam eder)
Yoğun korku, panik, dehşet hissi
Oda içinde tehditkâr bir varlık hissi
Görsel, işitsel, dokunsal halüsinasyonlar (gölge, ses, dokunma)
Bazen de “yatakta yükselme, uçma, beden dışına çıkma” hissi

Bu belirtiler, kültüre göre farklı isimler alsa da (karabasan, al basması, incubus, old hag vb.), nörobiyolojik mekanizma benzer görünmektedir.

Kimler daha çok uyku felci yaşar?

Uyku felci herkeste görülebilir; ancak bazı gruplarda risk daha yüksektir:

Düzensiz uyku programı olanlar (vardiyalı çalışanlar, öğrenciler, sık seyahat edenler)
Sürekli uykusuzluk, kalitesiz uyku yaşayanlar
Yüksek stres, kaygı ve travma öyküsü olanlar
Narkolepsi, bazı psikiyatrik bozukluklar (depresyon, travma sonrası stres bozukluğu) olanlar
Sık kabus görenler (gecelik kabus sıklığı arttıkça uyku felci riskinin arttığını gösteren çalışmalar vardır).

Epidemiyolojik çalışmalar, uyku felcinin hayat boyu en az bir kez yaşanma oranını genel popülasyonda %7–8 civarında, bazı öğrenci ve hasta gruplarında ise %30’ların üzerine çıkabilecek düzeyde bildirmektedir.

Özellikle sürekli uyku felci geçirmek, üst üste kabus görmek ve uykuya dalmaktan korkmak gibi şikâyetler, kişinin gündüz işlevselliğini ve ruh hâlini de ciddi biçimde etkileyebileceği için profesyonel değerlendirme gerektirir.

Kabus nedir, karabasanla ilişkisi ne?

Kabus, genellikle tehdit içeren, kişide yoğun korku, dehşet ve çaresizlik duygusu yaratan, REM uykusu sırasında görülen canlı ve rahatsız edici rüyalardır. Kabus gören kişi çoğu zaman aniden uyanır, kalp çarpıntısı ve terleme yaşayabilir, rüyayı detaylı biçimde hatırlayabilir.

Uyku felci ile kabus arasında hem benzerlikler hem farklar vardır:

Her ikisi de çoğunlukla REM uykusuyla ilişkilidir.
Kabusta kişi rüyanın içindedir; uyandığında hareket edebilir.
Uyku felcinde ise kişi odasını, yatağını algılar, uyanık gibi hisseder ama hareket edemez.
Bazı çalışmalarda, sık kabus görenlerde uyku felci görülme oranının daha yüksek olduğu bildirilmiştir.

Bu nedenle kabus görme nedenleri (stres, travma, anksiyete, uyku düzensizliği) ile karabasan neden olur sorusunun yanıtları çoğu kez ortak zemin paylaşır.

Atak Sırasında Ne Yapılmalı?

Uyku felci anında panik duygusu çok yoğun olabilir; ancak yaşananların geçici ve genellikle zararsız olduğunu bilmek, süreci yönetmeyi kolaylaştırır.

Olduğunu fark etmeye çalış:

“Bu bir karabasan, uyku felci yaşıyorum, birazdan geçecek.” diye içinden tekrar etmek, kontrol duygusunu artırabilir.

Nefese odaklan:

Nefesini tamamen kontrol edemiyor gibi hissedebilirsin ama çoğu zaman solunum fizyolojik olarak sürer.
Dikkatini “nefes giriyor–çıkıyor” hissine getirmek, paniği azaltmaya yardımcı olabilir.

Küçük kas gruplarını oynatmaya çalış:

El–parmak, ayak–parmak, dil gibi küçük kaslara odaklanmak; hafif bir kıpırdanma yakaladığında felç hâlinin çözülmesini hızlandırabilir.

Gözlerini oynat veya kırpmaya çalış:

REM uykusunda bile göz kasları daha aktiftir; bu nedenle göz hareketleri, uyanma sürecine destek olabilir.

Bağırmaya çalışmaktan çok, sakin kalmaya odaklan:

Ses çıkmıyor gibi hissettiğinde daha fazla zorlamak, paniği artırabilir; bunun yerine iç diyalog ve nefes odaklanması daha işlevseldir.

Kısaca amaç, “bunu durdurmalıyım” savaşı vermekten ziyade, “bu dalga birazdan geçecek” bilinciyle, dalganın üstünde kalmaya çalışmaktır.

Karabasanın Gelmemesi İçin Neler Yapılabilir?

Uyku felcini tamamen “garanti” biçimde engellemenin yolu olmasa da, tetikleyici faktörleri azaltmak atak sıklığını ciddi ölçüde düşürebilir.

Düzenli uyku saatleri:

Her gün mümkün olduğunca aynı saatlerde yatıp kalkmak, uyku mimarisini düzene sokar.
Geç saatlere kadar ekran başında kalmak, ani uykuya dalmak uyku felci riskini artırabilir.

Yeterli uyku süresi:

Sürekli uykusuz kalmak, REM rebound denen bir etkiyle daha yoğun REM evrelerine ve parasomniaya (uyku bozukluğu davranışlarına) yol açabilir.

Stres ve anksiyeteyi yönetmek:

Yüksek stres, travma öyküsü ve anksiyete, uyku felci ile ilişkilendirilmiştir.
Nefes egzersizleri, gevşeme teknikleri, mindfulness uygulamaları ve gerekirse psikoterapi süreci, genel kaygıyı azaltarak atakları seyrekleştirebilir.

Uyku pozisyonunu gözden geçirmek:

Bazı çalışmalar, sırtüstü uyuma pozisyonunda uyku felcinin daha sık bildirildiğini göstermiştir.
Yan yatmayı denemek, bazı kişilerde atak sıklığını azaltabilir.

Alkol ve madde kullanımını sınırlamak:

Alkol, bazı uyku ilaçları ve maddeler, uyku yapısını bozarak parasomni riskini artırabilir.

Gece yatmadan önce ağır, uyarıcı içeriklerden kaçınmak:

Şiddet içerikli film, oyun, yoğun tartışmalar, duygusal olarak yükleyici sosyal medya içerikleri kabus ve uyku felci riskini tetikleyebilir.

Bu adımlar, hem üst üste kabus görmek hem de sürekli uyku felci geçirmek gibi şikâyetleri hafifletmek için önerilen temel hijyen uygulamalarıdır.

Ne Zaman Uzman Desteği Alınmalı?

Ara sıra karabasan yaşamak, tek başına ciddi bir hastalık göstergesi değildir; pek çok sağlıklı insanda da hayat boyu bir–iki kez görülebilir. Ancak aşağıdaki durumlarda profesyonel değerlendirme önemlidir:

Ataklar çok sık (örneğin haftada birkaç kez) yaşanıyorsa
Uyku felci ile birlikte gündüz aşırı uyuklama, ani uyku atakları gibi belirtiler varsa (narkolepsi açısından değerlendirme gerekir)
Yoğun depresyon, anksiyete, travma sonrası stres belirtileri eşlik ediyorsa
Uykuya dalmaktan ciddi şekilde korkuyor, uykuya karşı kaçınma geliştirmişsen
Halüsinasyonlar gündüz uyanıklıkta da sürüyorsa

Bu durumda bir nöroloji, uyku tıbbı (uyku merkezi) veya psikiyatri uzmanına başvurmak uygun olur. Bazı vakalarda detaylı uyku çalışmaları (polisomnografi) yapılarak altta yatan başka uyku bozuklukları araştırılır.

Psikoterapi tarafında, özellikle bilişsel davranışçı terapi (BDT) protokolleri; uyku hijyeni düzenleme, uykuya yönelik kaygıyı azaltma ve travma/anlamlandırma süreçlerinde etkili olabilir.

Karabasanın Dini / Kültürel Açıklamaları ile Bilimsel Çerçeveyi Nasıl Birlikte Düşünebiliriz?

Birçok kültürde karabasan, cin, şeytan, kötü ruh, al basması gibi metafizik kavramlarla açıklanır; bu inançlar kişinin yetiştiği çevre ve dini yorumlara göre değişir. Bilimsel çalışmalar ise, bu deneyimin nörobiyolojik mekanizmalarını (REM atonisi, halüsinasyonlar, uyku geçişleri) ortaya koyar.

Bu iki bakış açısı:

Birbirini reddetmek zorunda değildir; kişi kendi inanç dünyası içinde olayı anlamlandırabilir.
Ancak tedavi ve rahatlama söz konusu olduğunda, uyku hijyeni, stres yönetimi ve gerekirse tıbbi/psikolojik yardım gibi somut adımlar, korkunun azalması ve atakların seyrekleşmesi açısından kritik önemdedir.

Karabasandan Nasıl Kurtulunur?

Tek seferde mucize çözümden çok, uyku düzeni, stres yönetimi ve bilgi ile sakinleşme üçlüsü belirleyicidir.
Uyku felcinin mekanizmasını bilmek, “ölüyorum / boğuluyorum / biri beni boğuyor” inancını yumuşatarak panik döngüsünü kırar.
Düzenli uyku, yan yatma, ekran ve uyarıcıları azaltma, gevşeme egzersizleri gibi basit adımlar bile pek çok kişide atak sıklığını belirgin derecede azaltabilir.
Sık ve ağır ataklar, gündüz işlev kaybı veya eşlik eden ruhsal sorunlar olduğunda profesyonel destek almak, hem güvenlik hem yaşam kalitesi için en sağlıklı yoldur.

Sık Sorulan Sorular (SSS)

Karabasan (uyku felci) tehlikeli mi, öldürür mü?
Karabasan sırasında hissedilen nefes darlığı ve baskı çok korkutucu olsa da, uyku felcinin doğrudan ölüme yol açtığına dair bilimsel kanıt yoktur; solunum refleksleri genelde normal çalışmaya devam eder.

Karabasan gerçek mi, yoksa sadece rüya mı?
Yaşanan deneyim gerçek bir uyku bozukluğu fenomenidir; kişi uyanıklık ile REM uykusu arasında kalır, bedeni felç hâlindeyken bilinci kısmen açılır ve bu sırada halüsinasyonlar, baskı hissi ve korku çok gerçekmiş gibi algılanır.

Karabasan neden olur? En sık tetikleyiciler neler?
Düzensiz uyku, uykusuzluk, sırtüstü yatma, stres, anksiyete, travma öyküsü ve bazı uyku bozuklukları (örneğin narkolepsi) uyku felci riskini artırabilir; sık kabus gören kişilerde de karabasan daha yaygın görülebilir.

Karabasanla kabus aynı şey mi?
Kabus, rüya içindeyken yaşanan korkutucu sahnelerdir; uyanınca hareket edebilirsin. Uyku felcinde ise odanı fark eder, uyanık gibi hissedersin ama hareket edemez, konuşamazsın; ikisi de REM uykusuyla ilişkili olsa da deneyim biçimi farklıdır.

Karabasan sırasında nasıl davranmak gerekir?
Bunun geçici bir uyku felci olduğunu hatırlamak, nefese odaklanmak, küçük kas gruplarını (parmak, göz) oynatmaya çalışmak ve paniği azaltmaya odaklanmak atağın daha kısa sürmesine yardım edebilir.

Karabasandan tamamen kurtulmak mümkün mü?
Her zaman tamamen yok etmek garanti olmasa da, düzenli uyku saatleri, yeterli uyku süresi, stres yönetimi, sırtüstü yerine yan yatmayı denemek ve uyku hijyenine dikkat etmek atak sıklığını belirgin ölçüde azaltabilir.

Sürekli karabasan geliyorsa hangi bölüme gitmeliyim?
Ataklar sıklaştıysa, gündüz aşırı uykululuk, yoğun kaygı veya depresyon belirtileri eşlik ediyorsa; nöroloji/uyku merkezi ya da psikiyatri uzmanına başvurmak ve gerekirse uyku çalışması (polisomnografi) yaptırmak önerilir.

Karabasan dini midir, bilimsel mi?
Kültürel olarak karabasan ve al basması cin, ruh, musallat gibi kavramlarla açıklanırken; bilimsel açıdan uyku felci, REM uykusuna özgü kas felcinin bilinç kısmen açıldığında devam etmesiyle ortaya çıkan nörofizyolojik bir durum olarak görülür. Kişi kendi inançları çerçevesinde anlamlandırabilir; ancak tedavi ve rahatlama için uyku düzeni, stres yönetimi ve gerekirse profesyonel destek gibi somut adımlar önemlidir.

Kaynaklar ve Bilimsel Dayanak

Aşağıda yer alan çalışmalar, karabasanın kültürel anlatılardan bağımsız olarak nörobiyolojik ve psikolojik mekanizmalarla açıklanabildiğini göstermektedir.

American Academy of Sleep Medicine (AASM)
International Classification of Sleep Disorders (ICSD-3)
Uyku felcinin parasomniler arasında sınıflandırılması ve tanımlanması.
American Psychiatric Association (APA)
DSM-5-TR: Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders
Uyku-uyanıklık geçişleri, REM ilişkili fenomenler ve anksiyete ile ilişkili belirtiler.
Cheyne, J. A., Rueffer, S. D., & Newby-Clark, I. R. (1999)
Hypnagogic and hypnopompic hallucinations during sleep paralysis.
Consciousness and Cognition.
Uyku felci sırasında görülen varlık hissi, baskı ve korkunun bilimsel açıklaması.
Sharpless, B. A., & Barber, J. P. (2011)
Lifetime prevalence rates of sleep paralysis.
Journal of Sleep Research.
Uyku felcinin toplumda sanılandan daha yaygın olduğunu gösteren epidemiyolojik çalışma.
Ohayon, M. M., Zulley, J., Guilleminault, C., & Smirne, S. (1999)
Prevalence and pathologic associations of sleep paralysis.
Neurology.
Uyku felcinin stres, anksiyete ve uyku düzensizlikleriyle ilişkisi.

Karabasan (Uyku Felci) Nedir? Neden Olur ve Nasıl Geçer?