Manipülasyon Nedir? Manipülatif İnsanların Özellikleri

Manipülasyon ne demek, manipüle etmek ne anlama gelir?

Manipülasyon temelinde, bir kişinin başka birini kendi çıkarları doğrultusunda yönlendirmek, kandırmak veya kontrol etmek için kullandığı taktikler yatar. Manipülasyon dendiğinde; doğrudan zorlama yerine, dolaylı yollarla (duygusal, bilişsel veya sosyal) karşı tarafın algısını, kararlarını veya davranışlarını etkilemek anlaşılır. Manipüle etmek ise; bu süreci bilinçli veya yarı-bilinçli şekilde uygulamak, kişinin özgür iradesini gasp etmeden onu istenen yöne çekmektir.

Manipülatör bu taktikleri kullanan kişiye denir; dışarıdan sempatik, yardımsever veya mağdur gibi görünebilir, ancak amacı kendi ihtiyaçlarını karşılamaktır.

Manipüle edilmek ne demek, kişi bunu nasıl yaşar?

Manipüle edilmek kişinin kendi düşüncelerinden, duygularından veya gerçeklik algısından şüpheye düşürülmesi, kararlarının başkası tarafından şekillendirilmesidir. Yaşananlar: Sürekli kafa karışıklığı, kendini suçlu hissetme, "acaba ben mi yanlış anlıyorum?" sorgulaması ve özgüven kaybı. Uzun vadede bağımlılık yaratır; mağdur, manipülatörün onayına muhtaç hale gelir.

Manipülasyon ile ikna arasındaki fark

İkna, karşılıklı fayda ve açık bilgi paylaşımıyla gerçekleşir; manipülasyon ise gizli ajanda, yalan veya duygusal sömürü içerir. İkna özgür seçim bırakır, manipülasyon seçenekleri daraltır veya yanıltır.

Psikolojik Manipülasyon Nedir?

Psikolojik manipülasyon, zihinsel süreçleri hedefler: Korku uyandırma, utandırma, gaslighting veya ödüllendirme döngüleriyle kişinin bilişsel haritasını değiştirir. Hedef, karşı tarafın gerçekliği manipülatörün versiyonuna uydurmasıdır.

Algı yönetimi ve manipülasyon ilişkisi

Algı yönetimi, manipülasyonun bir uzantısıdır; sosyal medyada, reklamlarda veya ilişkilerde gerçekliği çarpıtarak tepki yönlendirme. Algı yönetimi manipülasyondan farkı; bazen etik amaçlı (eğitim gibi) olabilir, manipülasyon ise her zaman sömürücüdür.

Karanlık psikoloji nedir, manipülasyonla bağlantısı

Karanlık psikoloji, zihin kontrolü teknikleri içeren manipülasyonun ileri hali; karizma, NLP taktikleri veya travma bağını kullanır. Karanlık psikoloji ile manipülasyon bağlantısı; her ikisi de empati yoksunluğu ve güç hırsıyla beslenir.

Duygusal Manipülasyon Nedir?

Duygusal manipülasyon, kişinin duygusal zayıflıklarını (suçluluk, sevgi ihtiyacı, korku) sömürerek kontrol etmedir. Amaç, mantık yerine duyguyla karar verdirmektir.

Duygu sömürüsü nedir, nasıl yapılır?

Duygu sömürüsü; mağdurun merhametini, vicdanını veya aşkını kullanarak fedakarlık yaptırmadır. Nasıl yapılır: Mağdur rolü oynamak, "sensiz yaşayamam" baskısı veya sessiz tedavi.

Suçluluk hissettirme ve kendini haklı çıkarma yöntemleri

Kendini suçlu hissettirme taktikleri: "Senin yüzünden böyle oldu", abartılı mağduriyet. Psikolojik baskı nedir; bu yöntemlerle özgürlük alanı daraltma, manipülatörün her zaman "haklı" kalması.

Manipülatif İnsan Ne Demek?

Manipülatif insan özellikleri

Manipülatif insan, başkalarının sınırlarını görmezden gelerek kendi isteklerini elde etmek için duygusal, bilişsel ve sosyal taktikler kullanan kişidir. Sık görülen özellikler:

Masum, yardımsever veya mağdur gibi görünürken perde arkasında kendi çıkarını önceleme.
Karşısındakinin hassas noktalarını (suçluluk, yalnızlık, terk edilme korkusu) hızlı fark edip bunları kullanma.
Açık konuşmak yerine ima, sitem, küsme, sessiz kalma ile yönlendirme.
Sorumluluğu üstlenmek yerine sürekli “senin yüzünden” diyerek suçu dışarıda arama.

Bu nedenle manipülatif insan ile ilişkide olan kişi, zamanla kendine güvenini ve sağlıklı karar verme kapasitesini sorgulamaya başlar.

Manipülatör kişilik nedir?

Manipülatör, manipülasyonu süreğen ve sistematik kullanan kişidir; bu bir “hile” olmaktan çıkıp kişilik örüntüsünün parçası haline gelir.

Empati düzeyi düşüktür; başkasının ne hissettiğini anlamaktansa, o duyguyu nasıl kullanacağını düşünür.
Çoğu zaman karizmatik, konuşkan, ikna edici ve “çok iyi anlıyor” gibi görünür; bu da güven kazanmasını kolaylaştırır.

Bu tablo, özellikle narsistik ve antisosyal kişilik özellikleriyle kesiştiğinde, manipülatif kişi klinik önem kazanır.

Manipülatif davranışlar ve tekrar eden kalıplar

Sık görülen manipülatif hareketler:

Bir gün aşırı ilgi, ertesi gün soğukluk göstererek bağımlılık ve belirsizlik yaratma.
“Ben olmasam sen ne yapardın?” gibi cümlelerle değersizlik ve minnet duygusunu tetikleme.
Başkalarının yanında partnerini/arkadaşını küçük düşürüp sonra “şakaydı” diyerek sınırı flu bırakma.

Bu tekrar eden kalıplar, kurbanın zamanla manipülatörün gündemine göre yaşamasına neden olur.

Manipülasyon Türleri Nelerdir?

Gaslighting nedir? Gaslighting örnekleri

Gaslighting, kişinin gerçeklik algısını sistematik olarak sarsan bir psikolojik manipülasyon türüdür. Örnekler:

Söylediği şeyi inkâr etmek (“Ben öyle demedim, uyduruyorsun”).
Kurbanın hafızasını sorgulamak (“Sen zaten hep yanlış hatırlıyorsun”).
Çevreye kurbanın “aşırı hassas, paranoyak veya dengesiz” olduğu imajını vermek.

Bu gaslighting örnekleri, zamanla kişinin kendine güvenini ve doğruyu yanlıştan ayırt etme kapasitesini zayıflatır.

Breadcrumbing ne demek?

Breadcrumbing, özellikle romantik ilişkilerde kullanılan bir manipülasyon biçimidir; kişi karşıya umut verecek kadar ilgi gösterir ama gerçek bağlanma veya netlik sunmaz.

Mesajlara aralıklı ve belirsiz dönüşler.
“Bir gün belki” vaatleri, ama somut adım atmama.
İlişkiyi tanımlamaktan kaçınarak karşı tarafı duygusal olarak askıda tutma.

Bu, kurbanın sürekli “belki düzelir” umuduyla kendi sınırlarını erozyona uğratmasına yol açar.

Cinsel manipülasyon nedir?

Cinsel manipülasyon, kişinin cinselliği bir pazarlık, tehdit veya ödül aracı olarak kullanmasıdır.

“Bunu yapmazsan sana yaklaşmam” gibi cinselliği cezalandırma.
Partnerin rızasını suçluluk, baskı veya korku ile zorlama.
Cinsel sırları şantaj unsuru haline getirme.

Bu tür manipülasyon, hem duygusal hem bedensel sınır ihlali olduğu için ciddi bir istismar biçimidir.

Finansal ve sosyal manipülasyon

Finansal manipülasyon; parayı kontrol aracı olarak kullanma, partnerin maddi kaynaklarını kısıtlama veya borçlandırarak bağımlı hale getirme şeklinde görülür.
Sosyal manipülasyon ise; kişiyi sosyal çevresinden yalıtma, arkadaş ve aileyle görüşmesini engelleme, herkesin önünde itibarsızlaştırma gibi taktikleri içerir. Bu iki tür, kurbanın hem ekonomik hem sosyal olarak manipülatöre bağımlı hale gelmesine yol açar.

Narsist Manipülasyon ve Manipülatif Narsist

Narsist manipülasyon nasıl işler?

Narsist manipülasyon, narsistik kişilik özellikleri ile manipülasyon taktiklerinin birleşimidir. Narsist kişi:

İlişkinin başında idealizasyon (aşırı ilgi, övgü, “ruh eşim” söylemi) ile güçlü bağ kurar.
Ardından değersizleştirme, eleştiri ve suçlama dönemine geçer.
Terk etmekle tehdit edip sonra geri dönerek “duygusal gel-git” döngüsü yaratır.

Bu süreçte kurban, hem narsiste hem ondan gelecek onaya bağımlı hale gelir; kendini kanıtlama çabası hiç bitmez.

Manipülatif narsist ilişkide nasıl davranır?

Manipülatif narsist, ilişkide:

Eleştiriye tahammülsüzdür; her eleştiriyi kişisel saldırı sayar ve karşı saldırıya geçer.
Kendi hataları için özür yerine gerekçe ve suçlu arar.
Partnerin kırılganlıklarını (geçmiş travmalar, özgüven sorunları) iyi hatırlar ve tartışmalarda bunları silah gibi kullanabilir.

Bu tablo, manipülatif kişilik bozukluğu olarak tanımlanmasa bile, narsistik ve manipülatif özelliklerin birleşimi nedeniyle oldukça yıpratıcıdır.

Sürekli kendini haklı görme psikolojisi

Narsistik ve manipülatif yapıda sürekli kendini haklı görme vardır:

“Ben böyleyim, kabullen.”
“Herkes beni yanlış anlıyor, problem onlarda.”
“Bunu senin iyiliğin için yapıyorum.”

Bu söylemler, hem sorumluluk almaktan kaçmanın hem de karşı tarafı suçlu hissettirmenin araçlarıdır. Kurban, zamanla olayları objektif değerlendiremeyip, her çatışmada önce kendini suçlamaya başlar.

Manipülasyona maruz kalan kişilerde en sık görülen deneyimler; kronik kafa karışıklığı, özgüven kaybı ve sürekli suçluluk hissetmektir. İlişkide manipülasyonun fark edilmesi ve sınır koyma becerileri, ruh sağlığını korumak için kritik önemdedir.

Manipülasyona Maruz Kaldığınızı Nasıl Anlarsınız?

Manipüle edildiğinizi nasıl anlarsınız?

Karşınızdaki kişiyle konuştuğunuzda sık sık “Acaba ben mi abartıyorum?” diye düşünüyorsanız.
Olaylardan sonra, başta haklı olduğunuzu hissedip, konuşmanın sonunda kendinizi suçlu buluyorsanız.
Sınır koymaya çalıştığınızda, karşınızdaki hemen mağdur rolüne geçiyor ve siz onu teselli eder halde kalıyorsanız.

Bu belirtiler, manipüle edilmek ve psikolojik baskı altında olmak için tipik işaretlerdir.

Sürekli kendini suçlu hissetme ve kafa karışıklığı

Manipülasyonun en güçlü etkisi, kişinin kendi iç rehberine güvenini kaybettirmesidir.

“Hayır” dediğinizde kötü insan gibi hissetmek.
Sınır koyduğunuzda “bencil, vefasız, nankör” olmakla suçlanmak.
Aynı konuda tekrar tekrar açıklama yapmanıza rağmen, karşı tarafın sadece kendi mağduriyetini vurgulaması.

Bu durumda psikolojik baskı; kişinin düşünce ve davranışlarını sürekli suçluluk ve korku üzerinden kontrol etmektir.

Bir kişi üzerinde kurulan baskı nasıl fark edilir?

Bir kişi üzerinde kurulan baskı, sadece açık tehditlerle değil, imalar, sessiz kalma ve duygusal geri çekilmeyle de kurulabilir. Dikkat edilebilecek işaretler:

Karşınızdaki kızmasın diye sürekli kendi ihtiyaçlarınızı ertelemeniz.
Onun tepkisinden korktuğunuz için dürüstçe konuşamamanız.
Arkadaşlarınıza veya ailenize “aslında o iyi biri” diyerek sık sık açıklama yapmak zorunda kalmanız.

Bu tablo, maruz kalmak ne demek sorusuna; “kendi ihtiyaç ve sınırlarını ikinci plana atarak, başkasının duygusal iklimine göre yaşamak” yanıtını verir.

İlişkide Manipülasyon

Aşkta manipülasyon nedir?

Aşkta manipülasyon, sevgi, bağlılık ve kıskançlık gibi duygular kullanılarak partner üzerinde kontrol kurulmasıdır. Örneğin:

“Beni seviyorsan bunu yaparsın” cümleleriyle sınır aşımı istemek.
Ayrılmakla sürekli tehdit edip, sonra pişmanlık göstererek döngüyü tekrar başlatmak.
Kıskançlığı “gerçek aşkın kanıtı” gibi sunmak ve partnerin sosyal hayatını kısıtlamak.

Bu tür ilişkide manipülasyon, hem duygusal hem davranışsal bağımlılık yaratabilir.

İkili ilişkilerde duygusal manipülasyon

İkili ilişkilerde duygusal manipülasyon, genellikle şu kalıplarla görünür:

Sessiz kalma (silent treatment): Günlerce konuşmayarak partneri cezalandırma.
Üstüne yıkma: Ortak sorunlarda bile “hep senin yüzünden” diyerek sorumluluğu tamamen karşı tarafa yükleme.
Aşırı idealize etme ve ardından değersizleştirme: İlk başlarda “mükemmel partner”, sonra “sorunlu, yetersiz, sorun çıkaran kişi” olarak görme.

Bu dalgalanmalar, partnerde yoğun kafa karışıklığı ve “kendini kanıtlama” çabası yaratır.

Manipüle eden erkek / manipülatif partner davranışları

Manipüle eden erkek veya manipülatif partner için cinsiyetten bağımsız bazı tipik davranışlar vardır:

Kendi öfkesini “sen beni delirttin” diyerek meşrulaştırma.
Partnerin arkadaş ve aile çevresini kötüleyerek onu yalnızlaştırma.
Sık sık “kimse seni benim kadar sevmez” diyerek hem değersizlik hem bağımlılık duygusu yaratma.

Bu örüntü, uzun vadede kurbanın özgüvenini, sosyal destek ağını ve karar alma kapasitesini zayıflatır.

Manipülasyona Karşı Koyma Yolları

Manipülasyona karşı koyma teknikleri

Manipülasyona karşı koyma teknikleri üç düzeyde ele alınabilir: fark etme, adlandırma, sınır koyma.

Fark etme: Konu ne olursa olsun hep kendinizi suçlu veya borçlu hissedip hissetmediğinizi gözlemlemek.
Adlandırma: İçinizden “burada duygu sömürüsü var” diyebilmek; manipülasyonu kendinize açıkça söylemek.
Sınır koyma: Konuyu değiştirmek yerine, “bu şekilde konuşulduğunda kendimi kötü hissediyorum, böyle konuşmak istemiyorum” diyebilmek.

Bazı kaynaklar, manipülasyon taktiklerini anlamanın, “psikolojik hileler”e karşı en güçlü savunma olduğunu vurgular.

Sınır koyma ve net iletişim

Sınır koyma, manipülasyona karşı en temel koruyucudur.

Hangi davranışların sizin için kabul edilemez olduğunu netleştirmek (hakaret, bağırma, özel hayatı sorgulama vb.).
Bu sınırlar aşıldığında ne yapacağınıza önceden karar vermek (konuşmayı sonlandırmak, ortamdan ayrılmak, iletişimi azaltmak).
“Hayır”ı açıklama yapmak zorundaymış gibi hissetmeden, kısa ve net söyleyebilmek.

Net iletişim, manipülatif kişinin “boşluklardan sızmasını” zorlaştırır.

Mantıkla hareket etmenin yolları

Manipülasyon duygulara oynadığı için, mantık sürecine bilinçli olarak geri dönmek gerekir.

Olayları yazmak: Ne dedi, sen ne dedin, sonra ne oldu; böylece gaslighting etkisini azaltmak.
Güvendiğiniz üçüncü bir kişiye (arkadaş, terapist) durumu anlatıp dış göz almak.
“Bu durumda, yakın bir arkadaşım yaşasa ona ne söylerdim?” sorusunu kendine sormak.

Bu adımlar, kişinin kendi gerçeklik algısını güçlendirmesine ve psikolojik baskıdan çıkmasına yardımcı olabilir.

Manipülasyon Tedavisi Var mı?

Manipülasyon tedavisi mümkün mü?

“Manipülasyon tedavisi” ifadesi iki düzeyde ele alınır:

Manipüle eden kişi için: Empati geliştirme, sağlıklı iletişim öğrenme ve altta yatan kişilik örüntüleriyle (örn. narsistik, antisosyal özellikler) çalışma.
Manipüle edilen kişi için: Sınır koyma becerileri, öz-değer çalışması, travma sonrası etkilerle başa çıkma.

Psikoterapi, hem kurban hem manipülatif taraf için değişimi destekleyebilir; ancak manipülatif kişi için değişim motivasyonunun gerçek olması şarttır.

Psikoterapide manipülasyonla çalışma

Terapide;

Gaslighting, duygu sömürüsü ve psikolojik baskı örnekleri detaylıca incelenir.
Kurban için: “Ben abartmıyorum, gerçekten böyle oluyormuş” deneyimi, iyileşmenin ilk adımıdır.
Sınır koyma, “hayır diyebilme”, öz-şefkat ve güvenli ilişki kurma becerileri adım adım çalışılır.

Manipülatif tarafta ise; sorumluluk alma, empati geliştirme ve dürüst iletişim kurma becerilerinin desteklenmesi hedeflenir; bu süreç genellikle daha uzun ve zordur.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Manipülasyon nedir? Manipülasyon ne demek?

Manipülasyon bir kişinin başka birinin duygu, düşünce ve davranışlarını kendi çıkarı için gizlice yönlendirmesi, çarpıtması ve kontrol etmesidir. Bu süreçte açık zorlama yerine, duygu sömürüsü, suçluluk hissettirme ve kafa karıştırma gibi dolaylı yöntemler kullanılır.

Manipüle ne demek, manipüle etmek ne anlama gelir?

Manipüle birinin algısını, kararlarını veya davranışlarını farkına varmadan yönlendirilir hale getirmek anlamına gelir. Manipüle etmek sorusunun yanıtı ise; bilinçli olarak bu yönlendirme taktiklerini kullanmak, karşı tarafın özgür karar verme kapasitesini zayıflatmaktır.

Manipülatör nedir, manipülatif insan ne demek?

Manipülatör manipülasyonu bir alışkanlık ve ilişki tarzı olarak kullanan kişiyi ifade eder. Manipülatif insan, empati yerine kendi çıkarını merkeze alır, manipülatif davranışlar ve tekrar eden kalıplarla karşısındakini suçlu, borçlu veya yetersiz hissettirme eğilimindedir.

Psikolojik manipülasyon nedir?

Psikolojik manipülasyon, kişinin düşüncelerini, algısını ve benlik saygısını hedef alan bir manipülasyon türüdür. Zihin kontrolü, algı yönetimi, gaslighting ve karanlık psikoloji teknikleriyle kişi, kendi gerçekliğinden şüphe duyar hale getirilebilir.

Duygusal manipülasyon nedir, duygusal manipülasyon ne demek?

Duygusal manipülasyon suçluluk, korku, sevgi, utanç gibi duygular kullanılarak birini istenen davranışa zorlamak anlamına gelir. Duygu sömürüsü, aşırı mağdur rolü oynamak ve “beni seversen bunu yaparsın” baskısı, duygusal manipülasyon örnekleridir.

Duygu sömürüsü nedir, psikolojik baskı nedir?

Duygu sömürüsü kişinin vicdanını, merhametini ve sevgi ihtiyacını istismar ederek ondan fedakarlık beklemektir. Psikolojik baskı ise; suçluluk hissettirme, tehdit, sessiz kalma veya alay yoluyla kişinin kararlarını ve davranışlarını kontrol altında tutmaktır.

Manipülatif insan özellikleri nelerdir?

Manipülatif insan özellikleri arasında; sık rol değiştirme (kahraman/mağdur), sorumluluğu hep karşı tarafa atma, söylediklerini inkâr etme ve başkalarının hassas noktalarını kendi lehine kullanma sayılabilir. Bu manipülatif hareketler, zamanla karşı tarafın kendine güvenini zayıflatır.

Gaslighting nedir? Gaslighting örnekleri nelerdir?

Gaslighting bir kişinin gerçeklik algısını sistemli biçimde bozmak, “ben mi delirdim?” diye düşündürmek için uygulanan psikolojik manipülasyon biçimidir. Tipik gaslighting örnekleri; söylenenleri inkâr etmek, “abartıyorsun, uyduruyorsun” demek ve kurbanı sürekli “aşırı hassas” göstererek kendinden şüphe ettirmektir.

Breadcrumbing ne demek?

Breadcrumbing ne demek; özellikle ilişkide, karşıya az miktarda ilgi ve umut verip, gerçek bağlanma veya netlik sunmadan onu duygusal olarak “bekleme odasında” tutmaktır. Gezici mesajlar, belirsiz planlar ve üstünkörü ilgiyle kişi, farkında olmadan manipüle edilir.

Manipülatif narsist ne demek, narsist manipülasyon nasıl işler?

Manipülatif narsist, narsistik özellikleri (büyüklenmecilik, empati eksikliği, sürekli kendini haklı görme) manipülasyon taktikleriyle birleştiren kişidir. Narsist manipülasyon genellikle idealizasyon (aşırı ilgi), ardından değersizleştirme ve terk/geri dönme döngüleriyle ilerler; partner sürekli suçlu ve yetersiz hissetmeye başlar.

Manipüle edildiğinizi nasıl anlarsınız?

Manipüle edildiğinizi nasıl anlarsınız sorusunun tipik işaretleri; bu kişiyle konuştuğunuzda sık sık kendinizi suçlu hissetmeniz, başta haklıyken sonunda haksız olduğunuzu düşünmeniz ve sürekli “acaba ben mi abartıyorum?” diye sorgulamanızdır. Kendi ihtiyaçlarınız geri planda kalıyorsa ve psikolojik baskı altında hissediyorsanız, manipüle edilmekte olabilirsiniz.

İlişkide manipülasyon nedir, aşkta manipülasyon nasıl olur?

İlişkide manipülasyon, sevgi, kıskançlık, yalnız kalma korkusu gibi duygular üzerinden partneri kontrol etmeye çalışmaktır. Aşkta manipülasyon örnekleri; “beni seviyorsan bunu yaparsın”, ayrılmakla sürekli tehdit etmek, kıskançlığı “aşkın kanıtı” diye normalleştirerek partnerin sosyal hayatını kısıtlamaktır.

Manipülasyona karşı koyma teknikleri nelerdir?

Manipülasyona karşı koyma teknikleri; durumu fark etmek, manipülatif davranışları isimlendirmek, sınır koymak ve net iletişim kurmaktır. Psikolojik hileler etkisiz kalsın diye “hayır” diyebilmeyi öğrenmek, suçlulukla değil değerlerle hareket etmek ve gerekirse mesafe almak önemli adımlardır.

Manipülasyon tedavisi var mı? Manipülasyon tedavisi mümkün mü?

“Manipülasyon tedavisi” ifadesi, hem manipüle eden kişi hem manipüle edilen kişi için farklı anlamlara gelir. Manipülatif kişi için empati geliştirme, dürüst ve açık iletişim becerilerini öğrenme; manipülasyona maruz kalan için ise sınır koyma, öz-değer güçlendirme ve travma sonrası etkilerle başa çıkma odaklı psikoterapi süreçleri mümkündür.

Kaynaklar ve Bilimsel Dayanaklar

American Psychiatric Association (2022).
DSM-5-TR: Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders.
→ Manipülatif davranışlar, narsistik ve antisosyal kişilik örüntüleri, gaslighting ile ilişkili kişilik özellikleri.
Stark, E. (2007).
Coercive Control: How Men Entrap Women in Personal Life.
→ Duygusal manipülasyon, psikolojik baskı, kontrol ve güç ilişkileri.
Sweet, P. L. (2019).
The sociology of gaslighting. American Sociological Review.
→ Gaslighting’in psikolojik ve toplumsal boyutu, algı bozma mekanizmaları.
Abramson, K. (2014).
Turning up the lights on gaslighting. Philosophical Perspectives.
→ Gaslighting’in tanımı, mağdur üzerindeki bilişsel etkileri.
Hare, R. D. (1999).
Without Conscience: The Disturbing World of the Psychopaths Among Us.
→ Manipülasyon, suçluluk hissettirme, empati yoksunluğu.
Cialdini, R. B. (2007).
Influence: The Psychology of Persuasion.
→ Manipülasyon ile ikna arasındaki fark, etki ve yönlendirme teknikleri.
Campbell, W. K., & Foster, C. A. (2007).
The narcissistic self: Background, an extended agency model.
→ Narsist manipülasyon, kendini haklı çıkarma ve suçlama döngüsü.
Walker, L. E. (2009).
The Battered Woman Syndrome.
→ Uzun süreli psikolojik manipülasyonun travmatik etkileri.
Bancroft, L. (2002).
The Batterer as Parent.
→ Manipülasyon, güç, kontrol ve duygusal istismar kalıpları.
Dutton, D. G., & Goodman, L. A. (2005).
Coercion in intimate partner violence.
→ İlişkide manipülasyon, baskı ve suçluluk yaratma.

Manipülasyon Nedir ve İnsanlar Neden Manipülatif Davranır?