Anksiyete Nedir, Nasıl Geçer? Anksiyete Belirtileri Neler?

Anksiyete, yani kaygı; tehlike, belirsizlik veya stres algısı karşısında ortaya çıkan, belli düzeye kadar normal ama yoğunlaştığında kaygı bozukluğu dediğimiz tabloya dönüşebilen bir duygudur. Anksiyete sorusu, günlük gerginlikten çok; sürekli sinirli ve gergin olmak, sebepsiz heyecan hissi, “kötü bir şey olacakmış hissi” ve bedensel belirtilerle birlikte giden bir iç sıkıntısı hâlini de kapsar.

Anksiyete nedir, ne demektir?

Psikolojide anksiyete (anxiety), gelecekte olabilecek tehditlere karşı duyulan, çoğu zaman abartılı ve kontrol edilmesi zor kaygı halidir.
Kaygı psikoloji açısından kısa süreli kaygı doğal ve koruyucudur; ancak geçmeyen anksiyete, sürekli kaygılı olmak, her şeyden korkma ve bunaltı düzeyine çıktığında “anksiyete hastalığı nedir?” sorusunu gündeme getirir.
Tıpta anksiyete bozukluğu, halk arasında kaygı bozukluğu ve korku hastalığı gibi ifadeler kullanılır.

Anksiyete belirtileri nelerdir?

Anksiyete belirtileri nelerdir sorusunun yanıtı, zihinsel, duygusal ve fiziksel belirtileri içerir.

Belirti Türü	Açıklama / Örnekler
Zihinsel Belirtiler	Sürekli endişelenmek, en kötü senaryoyu düşünmek, “her şeyden korkma”, aileme bir şey olacak korkusu, kötü bir şey olacakmış hissi, dikkat toplamakta zorluk, zihnin sisli olması (anksiyete zihin bulanıklığı).
Duygusal Belirtiler	İç sıkıntısı, huzursuzluk hissi, nedensiz huzursuzluk hissi, sürekli huzursuz hissetmek, sık ağlama isteği, sinirlilik ve irritabilite (irritabilite ne demek? Kolay öfkelenme ve tahammülsüzlük).
Davranışsal Belirtiler	Kaçınma, erteleme, kalabalıktan, toplu taşımadan, toplantılardan, bazı sosyal ortamlardan uzak durma (sosyal anksiyete belirtileri), konuşurken heyecanlanmak, performans durumlarından (sunum, sınav, iş görüşmesi) kaçma.

Anksiyete fiziksel belirtileri

Anksiyete belirtileri fiziksel düzeyde de yoğun hissedilir:

Çarpıntı, kalp hızlanması, kalpte heyecanlanma hissi, anksiyete kalp çarpıntısı
Göğüs sıkışması, anksiyete kalp ağrısı yapar mı? Evet, göğüs bölgesinde ağrı/ baskı hissi oluşturabilir; kalple ilgili şüphede mutlaka doktora gidilmelidir.
Anksiyete mide bulantısı yapar mı? Evet; mide bulantısı, karın ağrısı, ishal/ kabızlık, mide kazınması sık görülür. Stres neden mideye vurur sorusunun cevabı, bağırsak-beyin ekseni ve otonom sinir sistemi ile ilgilidir.
Nefes darlığı, boğazda düğümlenme hissi, psikolojik boğaz kuruluğu, yutkunma güçlüğü (anksiyete bozukluğu yutkunma güçlüğü), baş dönmesi, dengesizlik ve anksiyete ve dizziness (baş dönmesi).
Kas gerginliği, anksiyete baş ağrısı, boyun-sırt ağrıları, anksiyete ağrıları;
Terleme (anksiyete terleme), titreme (anksiyete titreme, panik atak titreme), üşüme–ürperme (psikolojik üşüme titreme), durduk yere heyecanlanmak ve sürekli heyecan hissi.

Bu belirtiler, hem anksiyete atağı hem de yaygın anksiyete bozukluğu belirtileri içinde görülebilir.

Anksiyete türleri / anksiyete çeşitleri

Yaygın anksiyete bozukluğu nedir?

Yaygın anksiyete bozukluğu nedir? Genel anksiyete bozukluğu en az 6 aydır, günün büyük kısmında, farklı konular hakkında (iş, sağlık, para, aile, gelecek) aşırı ve kontrol edilemeyen kaygı duyma hâlidir.
F41.1 / F41.2, GAD ne demek? Yaygın kaygı bozukluğu tanı sınıflandırmalarında yaygın anksiyete bozukluğunu ifade eden kodlardır.

Sosyal anksiyete ve performans anksiyetesi

Sosyal anksiyete belirtileri: Eleştirilme, küçük düşme, rezil olma korkusu; toplulukta konuşurken heyecanlanmak, ellerin titremesi, yüz kızarması, insanlarla göz göze gelmekten kaçma.
Performans anksiyetesi nedir? Sunum, sahne, sınav, toplantı gibi performans durumlarında aşırı heyecan, panik, boşluk hissi, blokaj yaşama.

Diğer anksiyete türleri

Fobik anksiyete nedir: Belirli nesne/durumlara karşı (uçak, asansör, kan, iğne, hayvan, yükseklik vb.) yoğun ve anlamsız korku.
Kaygı durum bozukluğu, kaygı anksiyete, kaygı bozukluğu kavramları; genel olarak anksiyete bozukluğu şemsiyesi altında kullanılır.
İlişki anksiyetesi nedir? Partneri kaybetme, terk edilme, aldatılma, yalnız kalma gibi temalar etrafında yoğun, ilişki odaklı kaygı.

Kaygı bozukluğu belirtileri nelerdir?

Kaygı bozukluğu belirtileri nelerdir? sorusu, anksiyete hastalığı nedir sorusuyla bağlantılıdır. Temel göstergeler:

Kaygı ve korku belirtileri günlük işlevi bozar (işe–okula gitmek, sosyal ilişkiler, uyku, dikkat).
Her şeyden korkma hastalığı diye sorgulanan, süreklileşmiş korku.
Geçmeyen anksiyete, neredeyse hiç geçmeyen iç sıkıntısı, huzursuzluk hissi;
Anksiyete unutkanlık yapar mı? Yoğun kaygı, dikkati düşürerek unutkanlık hissini artırabilir.
Anksiyete zararları: Uzun vadede depresyon, panik atak, obsesif kompulsif bozukluk (OKB), travma sonrası stres belirtileri, kronik yorgunluk ve bedensel ağrılara zemin hazırlayabilir.

Anksiyete neden olur? (Anksiyete sebepleri)

Anksiyete nedenleri çok boyutludur.

Genetik mi, anksiyete genetik mi? Kaygı bozukluğu neden olur sorusunda genetik yatkınlık önemli; ailede anksiyete–depresyon–panik hikâyesi olanlarda risk artar.
Stres ve kaygı bozukluğu: Uzun süreli iş, okul, ilişki, ekonomik stres, travmalar, çocuklukta güvensiz ortamlar, travma belirtileri, aile içi çatışmalar.
Kişilik yapısı: Mükemmeliyetçilik, aşırı sorumluluk alma, “kötü bir şey olacakmış hissi”, kontrol ihtiyacı.
Gelecek kaygısı, sürekli endişelenmek, “aileme bir şey olacak korkusu”, yoğun suçluluk ve “anksiyete suçluluk” döngüleri.
Tıbbi–biyolojik faktörler: Tiroid problemleri, bazı nörolojik durumlar, madde/ilaç etkileri.

Anksiyete ve panik atak farkı

Özellik	Anksiyete atağı / anksiyete nöbeti	Panik atak
Seyir ve Süre	Yükselen kaygı, yoğun ama daha dalgalı seyir; daha yaygın ve uzun süreli.	Ani başlayan, 10–20 dakika içinde zirve yapan; daha kısa ve çok yoğun dalgalar hâlinde.
Korku ve Hisler	İç sıkıntısı, huzursuzluk.	“Kalp krizi geçiriyorum, öleceğim” korkusu, “gerçeklikten kopma” hissi.
Fiziksel Belirtiler	Çarpıntı.	Çarpıntı, nefes darlığı, göğüs ağrısı, titreme, terleme, baş dönmesi.
Birliktelik	İkisi bir arada da görülebilir (anksiyete panik atak, anksiyete ve panik atak testi başlıkları buradan gelir).	İkisi bir arada da görülebilir (anksiyete panik atak, anksiyete ve panik atak testi başlıkları buradan gelir).

Anksiyete nasıl anlaşılır?

Anksiyete duygusal (kaygı, korku, bunaltı), bedensel (çarpıntı, nefes darlığı, mide, kas ağrıları), zihinsel (takıntılı düşünme, felaketleştirme) ve davranışsal (kaçınma, erteleme) belirtilerin, en az birkaç haftadır sık ve yoğun yaşanması.
Anksiyete başlangıcı: Çoğu kişide önce stres ve iç huzursuzluğu; sonra gece anksiyetesi, uykusuzluk, durduk yere heyecanlanmak ve iç sıkıntısı nedir, içim sıkılıyor neden diye sorgulama ile başlar.

Beck Anksiyete Ölçeği puanlama, kaygı bozukluğu testi, anksiyete belirtileri testi gibi ölçekler, düzeyi kabaca anlamak için kullanılabilir; tanı yerine geçmez.

Gece anksiyetesi ve sabah anksiyetesi

Gece anksiyetesi: Gece yatarken veya uykuya dalarken sıkışma, kalp çarpıntısı, “uyursam kötü bir şey olacak” korkusu, geçmiş olayları sürekli tekrar düşünme. Gece anksiyetesi belirtileri arasında kabuslar, bölünen uyku, sabah yorgun uyanma yer alır.
Sabah anksiyetesi nedir? Gözünü açar açmaz çarpıntı, mide sıkışması, “bugün kötü bir şey olacak” hissi; özellikle yaygın anksiyete bozukluğu ve depresyonla birlikte görülebilir.

Anksiyete geçer mi, geçici midir?

Anksiyete geçer mi, anksiyete geçici midir, anksiyete kendiliğinden geçer mi?
- Hafif ve duruma bağlı kaygılar (sınav, sunum vb.) çoğu zaman olay geçtikten sonra azalır.
- Ancak geçmeyen anksiyete, sürekli gergin olmak, yoğun anksiyete belirtileri aylarca sürüyorsa, kendiliğinden tamamen kaybolması nadirdir; çoğu zaman profesyonel destekle belirgin şekilde azalır.
“Anksiyete ne kadar sürer, anksiyete ne zaman geçer?” sorusunun cevabı; nedenine, şiddetine, eşlik eden depresyon–travma–OKB gibi durumlara ve tedaviye başlanma süresine bağlıdır.

Anksiyete tedavisi nedir, anksiyete nasıl tedavi edilir?

Anksiyete tedavisi, üç temel ayağa dayanır:

Terapi (anksiyete terapisi)
- Bilişsel davranışçı terapi (BDT):
  - Felaketleştirme, “her şey kötü olacak”, “korku hastalığı” düşüncelerini fark etmeyi ve yeniden yapılandırmayı öğretir.
  - “Psikolojik korkular nasıl yenilir, korkular nasıl yenilir, kaygı nasıl geçer, korku nasıl geçer?” sorularının bilimsel karşılığı çoğunlukla BDT teknikleridir.
- Farkındalık (mindfulness), kendi kendine terapi yöntemleri, pozitif düşünme yöntemleri, nefes egzersizleri.
İlaç tedavisi
- Yaygın anksiyete bozukluğu ilaçları: Psikiyatrist tarafından planlanan antidepresanlar ve gerektiğinde kısa süreli anksiyolitikler; amaç “bağımlı bırakmak” değil, biyolojik zemindeki aşırı alarm sistemini dengelemektir.
- Anksiyete tedavisi ne kadar sürer? İlaç başlanırsa genelde birkaç ay–1 yıl aralığında, kişiye ve tabloya göre değişir; karar sadece hekimle verilir.
Günlük yaşam düzenlemeleri
- Uyku–beslenme–hareket dengesini kurmak;
- Kafein, nikotin, alkol, bazı uyarıcı maddeleri sınırlamak (panik atağı tetikleyen yiyecekler ve içecekler özellikle yüksek kafeinli olanlardır);
- Sosyal destek, hobi, gevşeme pratikleri.

Anksiyeteye iyi gelen şeyler / anksiyete çözüm

Evde uygulanabilecek, tıbbi tedaviyi destekleyici bazı adımlar:

Düzenli nefes egzersizleri (özellikle panik atak için nefes egzersizi);
Hafif–orta düzey düzenli egzersiz;
Kafein ve nikotini azaltmak;
Düşünce günlüğü: “Sürekli korkuyorum ne yapmalıyım?” dediğiniz anlarda akıldan geçen otomatik düşünceleri yazmak;
İç sıkıntısı nasıl geçer, içim sıkılıyor neden? sorusunu bastırmak yerine, duyguyu fark edip isimlendirmek (“şu an kaygılıyım”).

Ağır anksiyete yaşayanlar, günlük işlevi bozulanlar, “anksiyete öldürür mü?” diye düşünecek kadar yoğun korku yaşayanlar mutlaka profesyonel destek almalıdır.

Ne zaman uzmana başvurmalı?

Belirtiler en az birkaç haftadır sürüyor ve iş/okul, ilişkiler, uyku, enerji üzerinde belirgin etki yapıyorsa;
Sürekli kaygılı olmak, her şeyden korkma, aileme bir şey olacak korkusu gündelik hayatı zorluyorsa;
Anksiyete ağlama krizi, sürekli ağlama isteği iç sıkıntısı, yaygın kaygı bozukluğu belirtileri eşlik ediyorsa;
“Kaygı bozukluğu geçer mi?” diye düşünüyor ama tek başına baş edemiyorsan;

bir psikiyatrist ve/veya klinik psikologla görüşmek, hem tanı hem de tedavi için en sağlıklı adımdır.

Sık Sorulan Sorular

Anksiyete hastalığı nedir?
Anksiyete hastalığı; kaygı, korku ve huzursuzluk hissinin süreklileşip günlük hayatı, uyku düzenini ve ilişkileri bozacak düzeye gelmesiyle ortaya çıkan kaygı bozuklukları grubunu ifade eder.

Anksiyete belirtileri nelerdir?
Çarpıntı, nefes darlığı, mide bulantısı, baş dönmesi, terleme, titreme gibi fiziksel belirtilerle birlikte sürekli endişelenmek, kötü bir şey olacakmış hissi, huzursuzluk, iç sıkıntısı, odaklanma güçlüğü ve uyku bozuklukları sık görülür.

Anksiyete neden olur?
Genetik yatkınlık, çocukluk deneyimleri, travmalar, uzun süreli stres, bazı tıbbi durumlar, madde veya ilaç kullanımı ve kişilik özellikleri (mükemmeliyetçilik, aşırı sorumluluk alma, kontrol ihtiyacı) anksiyeteyi tetikleyebilir.

Anksiyete ve panik atak arasındaki fark nedir?
Anksiyete daha yaygın ve uzun süreli kaygı hâliyken; panik atak, birkaç dakika içinde zirve yapan, yoğun ölüm korkusu, şiddetli çarpıntı, nefes darlığı ve “kalp krizi geçiriyorum” düşüncesiyle giden kısa ama çok şiddetli krizlerdir.

Anksiyete geçer mi, tedavi edilir mi?
Evet. Uygun psikoterapi (özellikle bilişsel davranışçı terapi), gerekirse ilaç tedavisi ve yaşam tarzı düzenlemeleriyle anksiyete bozuklukları büyük oranda kontrol altına alınabilir ve belirtiler belirgin şekilde azalabilir.

Anksiyete bozukluğu tedavisi ne kadar sürer?
Süre; belirtilerin şiddetine, ne kadar süredir devam ettiğine ve eşlik eden başka sorunlar (depresyon, travma, OKB vb.) olup olmamasına göre değişir. Bazı kişiler için birkaç aylık, bazıları için daha uzun süreli takip gerekebilir.

Sürekli korkuyorum, ne yapmalıyım?
Önce bu duyguyu bastırmak yerine fark etmek, bedensel belirtileri anlamaya çalışmak ve nefes–gevşeme egzersizlerini denemek faydalı olabilir; ancak korku ve kaygı günlük işlevi bozuyorsa, profesyonel destek almak en sağlıklı adımdır.

Anksiyeteye hangi doktor bakar?
Tanı ve ilaç tedavisi için psikiyatri uzmanı, psikolojik destek ve terapi için klinik psikologlar / psikoterapistler anksiyete bozukluklarıyla çalışır; birçok vakada iki disiplin birlikte süreci yürütür.

Kaynaklar ve Bilimsel Dayanaklar

Bu içerikteki bilgiler, güncel psikiyatri ve klinik psikoloji literatüründe yer alan kaygı ve anksiyete bozukluğu rehberlerine dayanır:

DSM‑5 ve ICD sınıflandırmalarında anksiyete bozuklukları, yaygın anksiyete bozukluğu (GAD), fobik bozukluklar ve panik bozukluk tanı ölçütleri.
American Psychiatric Association (APA) ve benzer kurumların anksiyete bozukluğu, panik atak ve ilişkili durumlar için yayımladığı klinik rehberler.
Bilişsel davranışçı terapi, travma odaklı yaklaşımlar ve farkındalık temelli terapilerin anksiyete tedavisindeki etkinliğini inceleyen araştırma derlemeleri.
Ulusal ve uluslararası ruh sağlığı kuruluşlarının (örneğin ulusal psikiyatri dernekleri, ruh sağlığı enstitüleri) anksiyete belirtileri, nedenleri ve tedavi seçeneklerine ilişkin bilgilendirme metinleri.

Anksiyete Nedir? Belirtileri, Türleri ve Kaygı Bozukluğu ile Başa Çıkma Yolları